Часопіс “КУЛЬТУРА. НАЦЫЯ”, №36, лістапад 2025

https://sakavik.net/

Зьмест 36-га нумара часопіса
На вокладцы: “ВОСЕНЬ”. Малюнак Евгеніі Шаўчэнка (2002).                   
“FALL” by Evguenia Chevtchenko (2002).                
SCENTsation Series, Acrylic on Canvas (36″ x30″; 91.4cmx76.2cm)
Анатацыя да 36-га нумара часопіса “Культура. Нацыя”                  с.3
Калядныя віншаваньні                                                                             4
Слова рэдактара
Пётра Мурзёнак    Вытокі Заходне-рутэнскай/Беларуска-Украінскай цывілізацыі і яе сучаснае супрацьстаяньне з Еўразійскай цывілізацыяй (агляд)                  7-49
Артыкулы
Лявон Карповіч     Восень. Росквіт. Найвышэйшая магутнасьць(XVI- палова XVIIстагодзьдзя)                                           50-104
Пётра Мурзёнак     Што будуем?                                  105-132
Юрась Рапецкі       Ці чалавечая душа вечная?                    133-140              
Алесь Сімакоў      Даследаваньне канвертаў з элементамі перасьцярог (на прыкладзе перапіскі індзеяністаў з Гомеля)         141-151
Літаратура  
Людміла Андзілеўка     Сумная казка                                        152-167
Юрась Рапецкі  Анатацыя твора Людмілы Андзілеўкі – «Сумная казка» 167-169
Пётра Мурзёнак       Як правільна вітацца па-нашаму (нарыс)  170-174
Пётра Мурзёнак       Мілай маме(верш)               175-177
З жыцьця беларускіх суполак     
Марына Кочатава     Усё, што нам трэба – гэта каханне                178-184
Анастасія Талстая, Аляксандр Каралькевіч      “Ноч Паэтаў»        185-193
Юбілеі.  Да 100-годдзя з дня нараджэньня Кастуся Акулы         194-213
Ад рэдакцыі                                                            194
George Akula   Details of My Dad’s life and My Impressions       194-197
З архіва рэдактара – Два здымкі і верш-прысьвячэньне       198-199
Вольга Іпатава пра Кастуся Акулу. Вёў інтэрв’ю сп.А.Каралькевіч     200-202
Сяргей Макарэвіч   «Народ наш на зямлі не лішні…»                       203-213
Памятныя даты
Ад рэдакцыі        Памяці Ірыны Фарыён і Андрэя Парубія – ахвярных інтэлектуалаў і нацыяналістаў сучаснай Украіны                   214-217
Ірына Фарыён      Ліліпуты ў вайне з Бандэрай                               218-220
Юрась Рапецкі     Анатацыя да артыкула Ірыны Фарыён         221-223
Дадатковая інфармацыя
Сяргей Бесараб   НАН  Беларуси.  Институциональный анализ  224-264

https://sakavik.net/

Слова рэдактара

Пётра Мурзёнак Дык хто? стар. 5-20

Артыкулы

Валеры Грыцук Канец Агента. Або чаму Лукашэнка зьнішчае Беларусь? 21-26

Пётра Мурзёнак Абвяшчэньне Беларускай Народнай Рэспублікі – Брэсцкі мір – Сучаснасьць 27-41

Юрась Рапецкі Пакорлівасьць – адна складовая частка біблійнай пабожнасьці 42-47

Аляксандр Сімакоў Фізічная антрапалогія і беларускія індзеяністы: карэспандэнцыя і «Беларуска-індзейская бібліяграфія» 48-60

Літаратура

Пётра Мурзёнак РУСЬ КІЕЎСКАЯ (паэма) 61-68

З жыцьця беларускіх суполак

Alex Kot Freedom Day-2025 in Toronto 69-76

Марына Маскалева Культурнае жыцьцё беларускай суполкі ў Эдмантане 77

Пётра Мурзёнак Беларусы новай эміграцыі сьвяткуюць Нацыянальны дзень у Атаве на працягу 25 гадоў 78-80

Прыемнага чытаньня

Пётра Мурзёнак, галоўны рэдактар часопіса

30 красавіка 2025 года, Атава

Наступны 36-ты нумар часопіса выйдзе ў лістападзе 2025 года

https://sakavik.net/

Слова рэдактара

Пётра Мурзёнак Сучасныя нацыянальныя і геапалітычныя выклікі для Беларусі стар. 5-15

Артыкулы

Лявон Карповіч Лета. Маладосьць (XV стагодзьдзе). Вітаўт Вялікі 16-37

Paterson Franco Costa, Volha Yermalayeva Franco Introduction to Slavic Studies in Brazil: A Belarusian perspective 38-64

Пётра Мурзёнак Як надоўга А. Лукашэнка? 65-69

Юрась Рапецкі Біблійны адказ на чалавечую дылему 70-90

Аляксандр Сімакоў Ураджэнцы і жыхары Гродзеншчыны ў беларуска-індзейскіх сувязях (XVI – першая трэць XX ст.) 91-117

Аляксандр Сімакоў Камунікацыя паміж Мінскам і Гомелем у развіцьці амерыканістыкі: з гісторыі абмену арганізацыйнымі ідэямі і практычнай інфармацыяй 118-165

Літаратура

Вольга Ермалаева Франко, Прысіла Насіменту Маркес Беларускі тэатар, літаратура й мова ў рэцэнзіях Льва Выгоцкага 166-182

Краязнаўства

Лявон Карповіч Беларускі самсябевыдат, аўтарскія паштовыя рэчы і імянныя маркі 183-210

З жыцьця беларускіх суполак

Аляксандра Логвін 35-ты З’eзд Беларусаў Паўночнай Амeрыкі – Новыя тэндэнцыі ў эпоху пашыранай камунікацыі, супрацоўніцтва і адзінства 211-214

Алесь Каралькевіч 35-я Сустрэча беларусаў Паўночнай Амерыкі 215-228

Знакамітыя людзі

Сьветлай памяці Данаты Генрыхаўны Мурзёнак (1929-2024) 229-231

На вокладцы часопіса – “Сланечнік”, малюнак Меланьні Панізьнік, 8 гадоў

Слова рэдактара

Пётра Мурзёнак Ад Беларускага этнаса да Беларускай Народнай Рэспублікі 5-21

Артыкулы

Сяргей Панізьнік І ў галінкі ўрастае бяссмерце, і ў карэньчыках памяць жыве! “да 210-годдзя з дня нараджэньня Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі” 22-26

Андрэй Скурко Як Быкаў стаў Быкавым: што зрабіла яго такім, якім ён быў — біяграфія (перадрук матэрыяла аўтара) “да 100-годдзя з дня нараджэньня Васіля Быкава” 27-43

Сяргей Панізьнік Дайце жыць майму аленю “да 100-годдзя паэта, кампазітара Міхася Клейнера” 44-50

Volha Yermalayeva Franco, Priscila Nascimento Marques, Paterson Franco Costa The problems of indirectly translating Belarusian literature: a case study 51-69

Лявон Карповіч Нараджэньне Вялікага Княства (гісторыя ў марках) 70-99

Пётра Мурзёнак «Священная война» 100-113

Алесь Сімакоў Індзейцы, індэйцы, індыяне (індыяны) або індыянцы? 114-124

Літаратура

Проза

Пётр Сільвестравіч Мурзёнак Адзін дзень з жыцьця ў БНР (аповесць, якая магла б быць быльлю) 125-134 №33, красавік 2024 ISSN 2562-950

4

Паэзія

Сяргей Панізьнік “Пасылае грамацей …” (са зборніка вершаў для дзяцей “Сьвятаяньнік”) 135-147

Сяргей Панізьнік Кожнаму – золатам дарога засьцелена 148-159

Краязнаўства

Лявон Карповіч Дзякуй, Амэрыка! Сцэнар дакумэнтальнага тэлефільма 160-225

Сяргей Панізьнік Павучаньняў многа маю 226-237

З жыцьця беларускіх суполак

Пётра Мурзёнак “БНР – нязгасны сімвал падтрымкі нацыянальнай ідэнтычнасьці ў Канадзе” (даклад на міжнародным сімпозіюме, Варшава-Лондан, 25 сакавіка 2024 года) 238-252

Знакамітыя людзі

Сяргей Панізьнік Пры свячэньні прысвячэньняў 253-264

Зьмест 32-га нумара часопіса “КУЛЬТУРА. НАЦЫЯ”, лістапад 2023, 301с.

На вокладцы часопіса – малюнак Алёны Ляпко “Адваротны Бок Луны”                               (аловак, папера)

Слова рэдактара                                                                                                            

Пётра Мурзёнак    Вяртаючыся да нацыянальнай ідэі                           6-13

Артыкулы

Лявон Карповіч    Апавяданьні паштовых марак пра Вялікае Княства    14-51

Міхась Кенька      Песеннае рэтра                                                                 52-63

Татьяна Кенько    Путешествие по залам государственного художественного музея Беларуси – Борис Михайлович Кустодиев                                               64-87

Пётра Мурзёнак   Дзейнасць Беларускага інстытута навукі і мастацтваў у Канадзе (БІНІМ, Канада) за перыяд з лістапада 2020 года па кастрычнік 2023 года (са справаздачы Інстытута 18 лістапада 2023 года)             88-107

Алесь Сімакоў  Беларусь – індзейцы: погляд на беларуска-індзейскія сувязі з пазіцый 2004 года (уключна з ілюстратыўным матэрыялам)            108-155

Алесь Сімакоў    500 гадоў разам: польская і беларуская індзеяністыка на перакрыжаваньнях                                                                                    156-171

Літаратура 

Паэзія

Сяргей Панізьнік      БОГ  ВЯСНЫ  ЖЫВЕ  Ў ПАЛЯХ                            172-179

Пераклады

Міхась Кенька       Пераклады расказаў: Марыё Бенедэці “Чырвоная філіжанка”, Гайто Газданаў “Лёс Саламеі”, Віктар Пронін “Нешта ды будзе…”, Дзіна Рубіна “Абсяг асляпляльнага святла”, Генрык Сянкевіч “Дазорца маяка”            180-228

Ніна Янсане (пераклад з латышскай мовы) – Саўлцэрытэ Віесэ “Лета ў Рандэнэ” (казка пра дзяцінства паэта). Каментары Сяргея Панізьніка, кавалера ордэна Трох Зорак Латвійскай Рэспублікі                                                                 229-236

Інтэрв’ю

Вераніка Панізьнік       Зямныя скрыжалі                              Размова з бацькам, Сяргеем Панізьнікам, для Беларускага радыё         237-242

Краязнаўства

Сяргей Панізьнік     КРЫНІЦА  З  БОСАЙ  ВАДЗІЦАЙ (зборнік вершаў  для  дарослых і  дзяцей)                                                                                       243-271

Новыя кнігі, агляды

У 32-м нумары часопіса “КН” падаецца інфармацыя пра ТРЫ новыя кнігі:       272-279

• Кніга з серыі “Беларуская мова як замежная”, номер 6 за 2022 год,    рэдактар Радаслаў Калета;
• Лявон Карповіч: Апавяданьні марак пра Вялікае Княства;
• Пётра Мурзёнак: Ля возера Сьвідна. Размовы з мамай.

Кацярына Лозка   Агляд кнігі “Belarus: prospects of a middle power“ by Piotra P. Murzionak, Lanham, MD, Lexington Books, 2022, ISBN 978-1-79365-491 -5.  Canadian Slavonic Papers, 2023, 65(2), pp. 257–258.                280-281

З жыцьця беларускіх суполак     

Валеры Грыцук  АДЗІНСТВА ПА-НАД МЕЖАМІ, усе Беларусы РАЗАМ (канферэнцыя у Вільнюсе, красавік 2023)                                          282-284

Piotra Murzionak   Short presentation on Black Ribbon Day. Дзень Чорнай стужкі – 2023 у Атаве  (August 23, 2023, in front of Russian Embassy in Ottawa)           285                               

“Мемарандум” і “Адозва да вольных народаў свету”, прапанаваных для падпісаньня на канферэнцыі «Шлях да Волі», арганізаванай палком Каліноўскага (Кіеў, 29 лістапада 2023 года)                                   286-287

Пётра Мурзёнак   Прамова на ўрачыстым паседжаньні,  прысвечаным 75-годдзю Згуртаваньня беларусаў Канады (2 лістапада 2023 года, 19.00, субота, он-лайн трансляцыя круглага стала)                             288-290

Каляндар памятных дат

Сяргей Панізьнік    Будзем памятаць мы – не забудуць і нас (дапоўнены артыкул)                   291-301

Прыемнага чытаньня                         

Пётра Мурзёнак, галоўны рэдактар часопіса

30 лістапада 2023 года, Атава

Факел, запалены ў 1918 годзе гарыць, і пад ім мы адзначаем ужо 105-я ўгодкі ўтварэння БНР, і не пакідаем надзеі, што ідэалы БНР калі-небудзь рэалізуюцца. Таму і святкуем! У гэтым нумары, паважаныя чытачы, вы таксама знойдзеце матэрыялы, прысвечаныя 25-му сакавіка 1918 года (П.Мурзёнак, А. Логвін).

Як і раней, часопіс публікуе матэрыялы непасрэдна звязаныя з культурай і традыцыямі беларускай нацыі. М. Кенька прысвяціў артыкул беларускаму паэту У.Дубоўку – як перакладчыку, і даслаў таксама свае пераклады расказаў К.Чапэка. Т. Кенько даслала багаты матэрыял, прысвечаны Нацыянальнаму мастацкаму музею Беларусі, як яго калекцыям, сармацкаму жывапісу, так і творчасці асобных мастакоў (Брюллов, Куинджи, Пукирев). Серыя артыкулаў, прысвечаных музею, пададзена ў арыгінальным фармаце – у выглядзе падарожжа па залах. Таксама серыю артыкулаў нам даслаў А. Сімакоў, даследчык беларуска-індзейскіх сувязяў (у Канадзе пад тэрмінам “індзейцы” маюцца на ўвазе прадстаўнікі “першых нацыйFirst Nations”, рэд.). На гэты раз яго артыкулы прысвечаны дзейнасці протаіерэя М. Грынкевіча і беларуска-індзейскай кампаратывістыцы.

У гэтым нумары часопіса мы працягваем тэму Першай сусьветнай вайны – на гэты раз артыкулам Т. Кенько, у якім даецца пералік многіх кніг сусьветнай літаратуры пра вайну стогадовай даўнасці. Часткова, гэта зроблена для таго, каб пазнаёміць беларускага чытача з літаратурай (прозай, вершамі), прысвечанай малавядомай і далёкай вайне, а па другое, правесці аналогію з вайной сучаснай, якая адбываецца на нашых вачах. Гэтай жа тэме прысвечаны і другі артыкул Т. Кенько пра ваенныя вершы, якія пісаліся рускімі і беларускімі паэтамі (З.Бядуля, А.Куляшоў), непасрэднымі ўдзельнікамі Першай сусьветнай вайны.

Рэдакцыя змясціла ў нумары невялікі, але шчыры верш Л.Карповіча, філатэліста і беларускага патрыёта, напісаны ім непасрэдна па сканчэнні міжнароднай канферэнцыі “Беларуская нацыя вачыма дыяспары і суайчыннікаў” (Атава, 12.11.2022).

І як заўсёды мы маем багата матэрыялаў ад нашага вельмі актыўнага і паважанага аўтара, паэта і грамадскага дзеяча – С. Панізьніка. Яго матэрыялы размешчаны ў розных рубрыках часопіса, што толькі падкрэслівае шырокі кругагляд і інтарэс аўтара да беларускіх традыцый, фальклору, яго цёплую і шчырую павагу да людзей, з кім б ён не сустракаўся. Тут, яго ўспаміны пра хроснага бацьку, Л.І.Кураша, шчырыя вясеннія віншаванні з хрысьціянскімі сьвятамі,  Вербніцай і Вялікаднем, з адпаведнымі гэтым святам вершаванымі народнымі мудрасцямі (“У бяседзе – суседзі”), запісы пра духоўную веліч землякоў і скарбы маўлення на міёрска-дзісненскім мацерыку (“Згукі роднага Прыдзвіння”). Узгадваючы магілёўскі перыяд свайго жыцця, калі сп.Панізьнік вучыўся на фельчара, ён падае не толькі свае “студэнцкія” вершы, але і некалькі сваіх малюнкаў!!! І нарэшце, С.Панізьнік дапоўніў у гэтым нумары распачатую ім раней рубрыку “Каляндар памятных дат”, дзе ён у вершах ці ў прозе адзначае ў сваім календары творцаў, якія маюць у гэтым 2023 годзе важныя даты.

Рэдакцыя вельмі ўдзячна ўсім аўтарам артыкулаў, а таксама сп.Вользе Ермалаевай-Франко, мастачцы і грамадскаму дзеячу, якая даслала сваю гравюру “Гуканне вясны”, змешчаную на першай старонцы часопіса.

Рэдакцыя спадзяецца, што чытачам спадабаюцца матэрыялы 31-га нумара, як і папярэдніх ТРЫЦЦАЦІ нумароў часопіса “Культура. Нацыя”, выйшаўшых за 10 год яго дзейнасці (2013-2022). Будаўніцтва нацыі пачынаецца з сябе, з маленькіх кропелек і цаглінак, якія ўтвараюць ручайкі і рэкі, падмуркі і будынкі.

Мікола Крукоўскі ЦЫКЛІЧНЫ ХАРАКТАР САЦЫЯКУЛЬТУРНАГА РАЗВІЦЦЯ ГРАМАДСТВА І ЯГО ПРЫЧЫНЫ З ПУНКТУ ГЛЕДЖАННЯ ТЭАРЭТЫЧНАЙ КУЛЬТУРАЛОГІІ (са спадчыны прафесара Крукоўскага)

Аляксандр Згерскі ПЛАЦЭБА ДЛЯ БЕЛАРУСАЎ

Viktoryia Kozlova IMPLICATIONS OF THE EU’s ASSOCIATION AGREEMENT WITH UKRAINE ON BELARUS

Пётра Мурзёнак БЕЛАРУСКАСЬЦЬ І МЕНТАЛЬНАСЬЦЬ ЦЫВІЛІЗАВАНЫХ КРАІН

Тадэуш Стружэцкі І ЗАГУЧАЛІ СТАРАДАЎНІЯ АРГАНЫ

Нэльсан Мандэла ПРАМОВА ПРЫ ЎСТУПЛЕНЬНІ Ў ПАСАДУ ПРЭЗІДЭНТА ПАЎДНЁВА-АФРЫКАНСКАЙ РЭСПУБЛІКІ. ПРЭТОРЫЯ, 10 мая 1994 года. Пераклад з англійскай мовы Пятра Мурзёнка.

Пётра Мурзёнак Аб рэалізацыі праекта «РАЗАМ»

Пётра Мурзёнак БЕЛАРУСЬ. 2013. СПАТКАНЬНЕ З РАДЗІМАЙ (3)

Уступ (3)

Эмоцыі (4)

Вёска (5)

Горад (8)

Культура (10)

Мова (16)

Мараль (18)

Заключэньне (21)

Ірына Хадарэнка КРАІНА КВАЗІ (24)

Павел Севярынец АФІЦЫЙНАЯ СУСТРЭЧА ЗЬ БЕЛАРУШЧЫНАЙ НА ПЕРШЫ ПОГЛЯД ВЫГЛЯДАЕ ЎБОГА … (32)

Пётра Мурзёнак УСХОДНЕСЛАВЯНСКАЯ БЕЛАРУСКА-УКРАІНСКАЯ ЦЫВІЛІЗАЦЫЯ. ГІПОТЭЗА І ФАКТЫ (40)

Пётра Мурзёнак: Ці быў Рурык у Полацаку? Гісторыя сучаснай Беларусі і Украіны як вынік сутыкненьня ўсходнеславянскай і еўразійскай цывілізацый

Уступ

Геапалітычныя межы паміж усходнімі славянамі і еўразійскімі народамі ў канцы 9 стагоддзя

Ці быў Рурык у Полацаку альбо як чытаць гісторыю?

Размежаваньне плямёнаў усходніх славян

Міжусобныя войны як фактар размежаваньня ўсходніх славян

Мангола-татары як фактар утварэньня дзьвюх цывілізацый усходнімі славянамі

Утварэньне ўсходнеславянскай цывілізацыі (13-14 стагоддзе)

Пачатак фарміраваньня еўразійскай цывілізацыі (13-15 стагоддзе)

Адносіны паміж усходнеславянскай і еўразійскай цывілізацыямі ў 14-19 стагоддзях

Сучасныя ўзаемаадносіны ўсходнеславянскай і еўразійскай цывілізацый

Заключэньне

Viktoria Kozlova: Lack of change in Belarus

Пётра Мурзёнак: Адукацыйны праект РАЗАМ

Пётра Мурзёнак Шляхі да нацыянальнай дзяржавы:

І. Ці магчыма будаўніцтва нацыянальнай дзяржавы?

ІІ. Адносіны з суседзямі

ІІІ. Моўнае пытаньне

ІУ. Высновы

Галіна Туміловіч Белорусская идентичность: ключевые факторы и спорные моменты

Віталь Воранаў Несьвядомая небясьпека сьвядомасьці

Viktoryia Kozlova Democratization of authoritarian regimes through unified multilateral approach: the case study of Belarus

Леанард Э. Рыд Я, Аловак: Мой радавод апаведзены Леанарду Э. Рыду.

Пераклад Віталя Воранав